Faalangst in media, publicaties en onderzoek
Rubriek door Jos de Vries, Seminarium voor Orthopedagogiek, www.seminarium.nl
Op deze pagina wordt een selectie van actuele artikelen en publicaties over (faal)angst gegeven. Uit kranten, tijdschriften, vakbladen, radio, televisie en internet. De bronnen worden steeds vermeld. Tips zijn welkom op media@faalangst.nl
Acht denkfouten van sociaal angstige mensen
Staat het zweet je in de handen als je in een groep iets moet zeggen? Krijg je een zenuwtrek om je mond als je op straat onverwacht een bekende tegenkomt? Vermijd je borrels op het werk omdat je nooit iets weet om over te praten? Als je bang bent voor sociale contacten, ben je verlegen. Als het alleen in bepaalde situaties gebeurt, bijvoorbeeld tijdens een sollicitatiegesprek of het houden van een lezing, spreekt men van sociale angst. Iedereen heeft hier wel eens last van, maar voor sommigen beheerst het hun hele leven. Het is handig om te beseffen dat het niet de situatie zelf is die angst opwekt, maar de gedachten die je over die situatie hebt. Psychologe Pieternel Dijkstra bespreekt in haar boek Verlegen: meer zelfvertrouwen leren hoe je verlegenheid en sociale angst kunt overwinnen. Ze bespreekt 8 denkfouten die de angst veroorzaken, en wat je er tegen kunt doen. Door alleen al te beseffen dàt je die denkfouten maakt, zit je op de goede weg.
1) De denkfout van de negatieve vergelijking
Verlegen mensen hebben de neiging zich te vergelijken met zeer succesvolle mensen: de gangmaker van het feest, de uitblinker op school of het beeldschone model. Hiermee benadruk je wat jijzelf niet bent en niet kunt en krijg je het gevoel niet goed genoeg te zijn.
Wat te doen?
Houd simpelweg op met jezelf te vergelijken. Betrek niet alles wat anderen doen, wat op de televisie is of in de bladen staat, op jezelf. Zeker als het gaat om je lijf, is vergelijking zinloos. Hoe je eruit ziet, staat immers maar in beperkte mate onder jouw controle. Vergelijk je jezelf toch, zeg dan hardop STOP tegen jezelf. Dit is een effectieve manier om een vervelende gedachtenstroom te stoppen. Vervang de gedachte door iets positiefs, dat helemaal niet met de situatie te maken heeft, zoals: ‘Wat heeft dat schilderij een mooie kleur.’ Op een gegeven moment zul je merken dat je vergelijkende gedachten steeds minder vaak de kop op steken en het dus ook minder nodig is om vervangende gedachten te hebben.
2) Het eeuwige moeten
Perfectionisme speelt verlegen mensen parten. Ze denken: ‘Ik moet er altijd op en top uitzien’, of ‘ik moet veel vrienden hebben anders ben ik een nerd’. Zo loop je altijd op je tenen en voel je je altijd tekort schieten.
Wat te doen?
Probeer jezelf eens te betrappen op gedachten die jouw streven naar perfectie in stand houden, zoals: ‘Als ik niet hele leuke dingen zeg in dit gesprek, ben ik een loser’. Een manier om deze gedachten te veranderen is simpelweg iets anders te denken, bijvoorbeeld: ‘Ik ben ook maar een mens van vlees en bloed.’ Klinkt simpel, maar het werkt.
Verder is het belangrijk om een onderscheid aan te brengen tussen wat jij nu echt wilt en wat je is aangepraat. Het kan helpen om jezelf eens kritisch af te vragen waarom iets eigenlijk moet. Waarom moet je door iedereen aardig gevonden worden?
3) Te veel over jezelf nadenken
Door het idee dat ze perfect moeten zijn, zijn verlegen mensen enorm met zichzelf bezig. De onzeker makende gedachten maken je hoofd zo vol, dat je niet meer adequaat kunt reageren op wat de ander zegt. Naderhand heb je dan het gevoel dat het gesprek niet goed verliep. Dit versterkt de gevoelens van sociale angst.
Wat te doen?
Besef dat andere mensen, net zoals jij, met zichzelf bezig zijn en niet met jou. Het kan ook helpen om eens een ander pespectief in te nemen. Verplaats je eens in de ander en bekijk hoe erg die persoon jouw fout zou vinden. Hoe zwaar tilt je baas er aan als jij niet meteen een antwoord paraat hebt? Zou jij bij je ondergeschikte die niet meteen een antwoord geeft, denken: ‘Wat is die dom?’ Je zult ontdekken dat je waarschijnlijk een stuk milder bent tegenover anderen dan voor jezelf.
4) De denkfout van de foutieve oorzaak
Verlegen mensen schrijven hun mislukkingen toe aan zichzelf, maar hun successen aan de omstandigheden. Zij hebben geen goede lezing gegeven, het was gewoon een makkelijk publiek. Maar als de lezing slecht ging, kwam het doordat ze niet interessant genoeg waren.
Wat te doen?
Om uit de denkfout van de foutieve oorzaak te ontsnappen, moet je kritisch leren kijken naar de oorzaken voor succes en falen. Neem die lezing die niet helemaal ging zoals je zou willen. Concludeer je dat dat kwam door je eigen zenuwachtigheid, vraag je dan eens af waarom je zenuwachtig was. Het is namelijk niet altijd terecht om je zenuwachtigheid louter toe te schrijven aan jouw eigen angst of het feit dat je enorm tegen de lezing opzag. Misschien was jouw gesprekspartner of publiek wel ongeïnteresseerd of overdreven kritisch.
5) Valse bescheidenheid
Blij zijn met jezelf is voor sociaal angstige mensen moeilijk. Het wekt schuldgevoelens op, waardoor ze weer onnodig negatief over zichzelf gaan denken en sociale contacten nog stroever verlopen.
Wat te doen?
Het afleren van valse bescheidenheid begint bij beseffen dat het niet slecht is om jezelf leuk, slim en mooi te vinden. Je bent niet arrogant of oppervlakkig, je bent gewoon blij met jezelf. Schrijf daarom de volgende boodschap op een briefje en leg het op een plek waar je regelmatig komt, bijvoorbeeld naast je bed of aan de wcdeur.
IK MAG MEZELF OKE VINDEN,
IK BEN PRIMA ZOALS IK BEN.
6) Filteren
Filteren betekent dat je maar naar één element van de situatie kijkt, terwijl je andere dingen negeert. Je voelt je lelijk en minderwaardig in het contact met anderen omdat je alleen maar let op positieve eigenschappen van die ander: bij je collegaatje focus je op haar maatje 36, terwijl je niet opvalt dat ze eigenlijk helemaal niet interessant is. Bij jezelf focus je vooral op negatieve eigenschappen en dat maakt je verlegen: je vindt jezelf maar dom, en vergeet dat je bijvoorbeeld een heel goed gevoel voor humor hebt.
Wat te doen?
Jezelf erop betrappen dat je weer aan het filteren bent, is vaak al genoeg om er voor te zorgen dat je je blik verruimt. Richt bewust je aandacht op andere eigenschappen van jezelf of anderen. De volgende keer dat je die collega ziet, let dan eens heel bewust niet alleen maar op haar fantastisch figuur, maar ook op haar intelligentie, of op haar grapjes. Let bij jezelf ook op goede eigenschappen. Het kan daarbij helpen om alles wat je leuk en mooi vindt aan jezelf eens op een rijtje te zetten.
7) Zwart-wit denken
Sociaal angstige en verlegen mensen zijn geneigd te denken in zwart-wit termen: je bent een loser of een winner, je doet het goed of fout. Een tussenweg bestaat niet. Omdat iedereen wel eens een foutje maakt, val je dus al snel in de categorie ‘onhandig’ of ‘dom’.
Wat te doen?
Het wordt tijd om nieuwe termen in je vocabulaire te introduceren. Beschrijf jezelf in genuanceerder termen. Bijvoorbeeld door te denken in percentages. Je sociale vaardigheden zijn niet alleen maar slecht, maar voor 25 % niet zo best, de resterende 75 % kan er echter wel degelijk mee door.
8) Gedachtenlezen
Wil je collega niet met je uit, kun je denken: ‘Hij vindt me niet leuk genoeg’. Verlegen mensen denken vaak te weten wat anderen denken. Daarbij doen ze aan projectie: omdat zij zichzelf waardeloos vinden, zullen anderen dat ook wel vinden. Denken ze.
Wat te doen?
De beste remedie om gedachtenlezen tegen te gaan is om expliciet te worden. Controleer jouw, meestal negatieve, vermoeden door de ander te vragen hoe hij/zij erover denkt. Dit is een tip voor gevorderden, want het vereist wel enige assertiviteit.
Voor meer tips en oefeningen: Pieternel Dijkstra, ‘Verlegen: meer zelfvertrouwen leren’, Uitgeverij Het Spectrum, ISBN 90 274 7951 8, euro 12,95. Bovenstaande is een bewerkte versie van twee hoofdstukken uit het boek.