Faalangst in media, publicaties en onderzoek
Rubriek door Jos de Vries, Seminarium voor Orthopedagogiek, www.seminarium.nl
Op deze pagina wordt een selectie van actuele artikelen en publicaties over (faal)angst gegeven. Uit kranten, tijdschriften, vakbladen, radio, televisie en internet. De bronnen worden steeds vermeld. Tips zijn welkom op media@faalangst.nl
Tussen gezonde spanning en examenvrees
in Tubantia, De Twentsche Courant, woensdag 16 mei 2007
Ruim 200.000 leerlingen in het voortgezet onderwijs beginnen woensdag aan hun eindexamen. Veel van hen hebben last van examenstress.
Door Marjon Kok
ENSCHEDE - Ruim 200.000 leerlingen in het voortgezet onderwijs beginnen woensdag aan hun eindexamen. Tot 1 juni, de laatste examendag, komt het er op aan. En waar de een zich er in alle rust zelfverzekerd doorheen slaat, is de examentijd voor de ander een periode vol stress.
,,Een beetje spanning hoort erbij”, zegt Jos de Vries uit Delden, orthopedagoog en gespecialiseerd in faalangst en examenstress. ,,Want het examen is de ultieme vorm van presteren. Het is het klassieke moment waarop leerlingen moeten bewijzen wat ze waard zijn. Ze gaan die gymzaal in, krijgen de vragen voorgelegd en moeten een paar uur lang zo goed mogelijk presteren. Dat zijn eenzame momenten waarop je het even helemaal met jezelf moet doen. Die prestatie op dat moment zo goed mogelijk leveren, dat legt een enorme druk op jongeren.”
Het is een leerzame periode, vindt De Vries. Je zult hem dan ook niet horen zeggen dat de centrale eindexamens afgeschaft moeten worden. ,,Integendeel. Het hoort bij de opgave van het leven om dat te moeten doormaken. Jongeren moeten leren om met de stress van het presteren om te gaan en zich op het juiste moment te concentreren en alles om zich heen te vergeten. Net als een voetballer die een penalty moet nemen. Voetballers zijn erop getraind om te scoren, dat kunnen ze allemaal. Maar bij een penalty komt het erop aan om precies op dat ene moment zo geconcentreerd te zijn dat de bal in het doel gaat.”
Dit soort stressvolle momenten komen ook later in het leven regelmatig voor, zegt Jos de Vries. ,,Het stopt niet bij het eindexamen. Er zijn steeds examenachtige situaties waarin mensen moeten presteren en op hun prestaties worden beoordeeld. Een sollicitatiegesprek bijvoorbeeld of presentaties op het werk: een promotie kan afhangen van een resultaat dat iemand moet leveren. In die zin hoort het examen bij de ontwikkeling van jongeren. Leren omgaan met de druk van het eindexamen kan een goede ervaring zijn.”
Het helpt om jongeren daarbij te begeleiden, zegt Jos de Vries. ,,Veel leerlingen zien zo op tegen het examen dat ze het gevaar lopen dat hun prestatie er onder lijdt. De angst om te mislukken neemt de overhand, waardoor het normale denken wordt geblokkeerd en de resultaten die ze halen lager zijn dan op grond van hun intelligentie en kennis te verwachten is. Dat is jammer en niet nodig. Het helpt enorm om ontspannen aan het examen te beginnen. Dat betekent dat je niet meer tot diep in de nacht alle lesstof nog eens moet doornemen, maar moet zorgen voor een optimale conditie. Eet goed, slaap voldoende, ga rustig tussendoor eens naar het zwembad en bedenk vooral dat je niet voor niets in het examenjaar zit. Je hebt jarenlang allerlei kennis bijeen gesprokkeld en bent op grond van eerdere prestaties in het examenjaar beland. Het is geen toeval dat je daar zit. Je hebt de capaciteiten, alle voorwaarden zijn aanwezig om het examen te halen. Dat is nog geen garantie dat je daadwerkelijk slaagt, maar die gedachte kan wel helpen.”
De Vries raadt eindexamenkandidaten die gevoelig zijn voor stress vooral aan om gedachten te ontwikkelen die helpen om een goed resultaat neer te zetten. ,,Leerlingen met faalangst hebben de neiging om negatief over zichzelf te denken. Dat werkt remmend. Laat geen gedachten toe die je down maken”, is zijn advies. ,,Denk aan wat je aan capaciteiten hebt. Laat je niet afleiden door alles om je heen”, roept De Vries de parallel met de voetballer in herinnering. ,,Een voetballer die een penalty moet nemen mag zich ook niet laten afleiden door het publiek op de tribune en de camera’s om het veld. Zo moeten leerlingen die gevoelig zijn voor examenstress ook proberen om de prestatie die ze moeten leveren, in hun gedachten niet te groot te maken. Denk gewoon: ik stap op de fiets en ga het gewoon doen. Wat heb ik vanmiddag? Wiskunde? Dat ga ik zo goed mogelijk doen.”
Het is tijd voor een slimme aanpak
ENSCHEDE - Het is examentijd. Nu nog tot diep in de nacht blokken op wiskunde, scheikunde of biologie heeft geen zin. ‘Het is tijd voor een slimme aanpak. Je hebt echt geen tijd meer om alle lesstof die je moet kennen voor het examen nog eens grondig door te nemen. Daarvoor is het nu te laat. Richt je liever op die paar kleine dingen die je nog niet zo goed snapt. Leer gericht.’ Dat zegt Jos de Vries, orthopedagoog uit Delden en werkzaam bij het Seminarium voor Orthopedagogiek in Enschede. Samen met Ard Nieuwenbroek schreef hij het boek Examenvrees: doe er wat aan!
Een goede conditie, zowel fysiek als mentaal, is nu veel belangrijker, zegt De Vries. ,,Het is niet altijd zo dat de beste voorbereiding leidt tot het grootste examensucces. Mensen zijn niet alleen cognitief maar hebben ook iets irrationeels. Dus: zorg goed voor jezelf in examentijd. Eet goed, slaap genoeg, doe al die dingen die maken dat je uitgerust aan een examen begint en probeer je te ontspannen. Een muzikant kan zich in een voorstelling ook niet permitteren om te gespannen te zijn. Dan klinkt de muziek veel minder mooi. Een ontspannen houding helpt om op het juiste moment te presteren.”
Ouders van jongeren die voor hun examen staan, doen er goed aan om het examen niet al te belangrijk te maken, zegt de orthopedagoog. ,,Het is weliswaar een bijzondere situatie, maar niet exceptioneel. Ouders kunnen beter het gewone benadrukken: je hebt de helft van je cijfers al binnen met het schoolonderzoek en we hebben gezien dat je het kunt. Ouders moeten laten merken dat ze vertrouwen hebben in hun kind.”
Ook tijdens het examen valt er nog genoeg te ontspannen, zegt de orthopedagoog. ,,Het klinkt misschien simpel, maar je kunt ook door je houding ontspanning creëren. Ga goed zitten: niet met de benen over elkaar want dat knelt de bloedsomloop af. Haal rustig adem en concentreer je daar op. En gebruik je fantasie. Als je je altijd ontspannen voelt op het strand of in de bergen, denk daar dan even aan. Neem desnoods daarvandaan een attribuut mee, als houvast om op die manier contact te zoeken met die ontspannende situaties. Denk terug aan momenten waarin je ontspannen en succesvol was.”
Jongeren hebben de neiging om direct na het examen uit te pluizen of ze het goed hebben gemaakt. ,,Doe dat niet als je weet dat het je neerslachtig maakt. Negatieve gedachten helpen niet. En bespreek het examen ook niet na met medeleerlingen die somber zijn over hun succes. Zorg dat je niet in een maalstroom van negatieve gedachten belandt.”
Zie het examen liever als een toernooi, raadt De Vries aan. ,,Je ziet dat sommige ploegen enorm kunnen groeien naarmate ze meer wedstrijden spelen. Dat kan ook in examentijd. Ook al heb je een keer een mindere dag, blijf daar niet in steken. Blijf sterk en richt je op de volgende dag.”